SzM-41

Wbrew powszechnej opinii, maska SzM-41 nie jest modyfikacją SzM-1, wprowadzoną do użytku po zakończeniu produkcji tej pierwszej. Zgodnie z desygnacją zawartą w nazwie – początek tego modelu sięga roku 1941. Faktem jest natomiast, że stanowi ona ewolucję modelu SzM-1. Różnica pomiędzy wprowadzeniem obu masek wynosi więc jedynie około 2 lat. Znacznym udoskonaleniem względem modelu poprzedniego są kanały nawiewowe, odlane wraz z częścią twarzową jako jedna część. Przyczyna pozornie równoległej produkcji obu wymienionych wcześniej modeli jest bardzo prozaiczna. Pierwsze serie zostały wyprodukowane w okolicach 20 czerwca 1941 roku w Leningradzkiej fabryce Krasnyj Treugolnik (ШМ-41 обр.1941г.; SzM-41 mod. 1941). Skomplikowane formy używane do odlewania części twarzowej uniemożliwiały podjęcie masowej produkcji przez zakłady pozbawione specjalistycznego wyposażenia. Niedługo później oryginalny producent wraz z resztą Leningradu znalazł się w okrążeniu wojsk III Rzeszy, co ostatecznie przypieczętowało los nowego modelu maski przeciwgazowej. W wyniku zaistniałej sytuacji w produkcji został model SzM-1, który wytwarzany był aż do roku 1945. Maski SzM-41 z pierwszego okresu produkcji różnią się zastosowaną mieszanką gumową, komorą zaworów (identyczną z modelem SzM-1), sposobem jej mocowania (drut oraz taśma materiałowa) oraz detalami dotyczącymi mocowania szkieł okularowych. Ponowne wprowadzenie omawianego modelu miało miejsce w roku 1948 (ШМ-41 обр.1948г.; SzM-41 mod. 1948) w lekko zmienionej wersji. Komora zaworów została zmodyfikowana, modyfikacji uległ także sposób jej mocowania (pierścień zaciskowy). Przy komorze zaworów pojawiły się także oznaczenia charakterystyczne dla wszystkich radzieckich masek z okresu powojennego – numer formy, kod producenta oraz rocznik produkcji. Wewnątrz zaczęto montować także pierścienie umożliwiające montaż wkładek przeciwpotnych. W tej formie maska pozostała w produkcji do połowy lat 50-tych, kiedy zastąpiono ją modelem stanowiącym jej rozwinięcie – SzM-41M. W trakcie produkcji powojennej nie wprowadzano już żadnych modyfikacji w zakresie funkcjonalności, czy budowy. W pewnym momencie do maski zaczęto jednak dołączać nakładkę NK, której zastosowanie zostało przybliżone w jednym z dalszych podrozdziałów. Prezentowany egzemplarz prawdopodobnie przeszedł jakąś formę remontu, który objawia się w postaci przemalowanych elementów metalowych oraz wymienionego zaworu wydechowego. Na podstawie radzieckiej maski SzM-41 powstał szereg licencyjnych kopii – SzM-41 (Polska), M52/52u (Czechosłowacja), Model 52 (Rumunia), Typ 50 (ChRL).

Zestaw

Maski SzM-41 były fabrycznie kompletowane z filtropochłaniaczami MO-4 (EO-12) i poremontowymi MO-2 (SR MO-2, KR MO-2), torbą nośną typu A (dla pochłaniaczy płaskich), wężem łączącym w oplocie bawełnianym, nakładką na komorę zaworów (nie wszystkie egzemplarze), pudełkiem wkładek przeciwpotnych oraz czasem również zestawem przeciwchemicznym.

Nakładka NK

Nakładka NK to akcesorium, które ma w połączeniu z właściwą częścią twarzową tworzyć komorę fizjologiczną, zapobiegającą zjawisku cofania się powietrza do wnętrza maski. Jest w całości wykonana z gumy, a na jej spodzie można znaleźć dodatkowy zawór wydechowy. Jej stosowania zaprzestano po wprowadzeniu nowej generacji masek przeciwgazowych (SzM-41M), która była standardowo wyposażona w podwójny zawór wydechowy.

Wąż łączący

Wąż łączący wykonany jest z gumy w szarej otulinie bawełnianej i wyposażony jest w złącza gwintowe Rd 40x4 mm. W trakcie wojny produkowano także wariant w pełni gumowy.

Filtropochłaniacz

Filtropochłaniacz jest standardowym modelem MO-2, który przeszedł remont. W zależności od jego stopnia, podobnie jak w przypadku części twarzowej, można wyróżnić egzemplarze oznaczone jako SR (CP) oraz KR (КP). SR MO-2 wewnętrznie nie różnią się niczym od wersji standardowej, natomiast poddano je wtórnemu malowaniu, co zapobiegało pojawianiu się ognisk korozji w przyszłości. Oznaczenie pochodzi od słów Cредний Pемонт, czyli Remont Średni. W trakcie procesu zakrywane były wszelkie wcześniejsze oznaczenia nanoszone za pomocą tuszu. Egzemplarze poremontowe były oznaczane nową nazwą, oznaczeniem kodowym zakładu, który dokonał przeglądu oraz remontu (a nie fabryki jak oryginalnie) oraz datą jego odnowienia. Na spodzie pochłaniacza wytłoczono symbol producenta metalowego korpusu - ЛМЗ, czyli Leningradzkie Zakłady Metalowe.

Torba

Torba nośna stanowi prawdopodobnie wczesną wersję powszechnej torby Typu A. Wewnątrz znajdują się trzy komory – przeznaczone dla części twarzowej, rury łączącej oraz płaskiego filtropochłaniacza (MO-2, MO-4 lub MO-4u). W komorze przeznaczonej pod filtropochłaniacz znajduje się pasek zapobiegający wysunięciu się pochłaniacza, a na jej dnie - drewniane klocki. Klapa torby jest zamykana na skórzany pasek. Z tyłu przyszyty jest pasek biodrowy z karabińczykiem i D-ringiem, natomiast po boku torby nie ma kieszeni na pakiet przeciwchemiczny. Wewnątrz na klapie umieszczono zakład produkcyjny oraz datę produkcji.